Wierzenia Prasłowian

Jakub Zielina 

Pogańska religia Słowian stanowi jeden z najtrudniejszych obszarów badawczych religioznawstwa, ponieważ wszystko jest w nim hipotetyczne. I nie może być inaczej, bo samo pochodzenie Słowian i czas ich przybycia do Europy Wschodniej i Środkowej stanowią przedmiot wielkiego sporu w nauce. A przecież od lokalizacji praojczyzny Słowian zależy pierwotny kontekst kulturowy religii Słowian. Jeśli racje mają zwolennicy teorii odrzańsko-dnieprzańskiej, to pierwotne wierzenia Słowian pozostawałyby w jakimś związku z wierzeniami Germanów, Celtów i Bałtow, zaś, jeśli nie mają racji i pierwotne siedziby Słowian znajdowały się np. nad środkowym Dnieprem, to takie związki byłyby wykluczone za wyjątkiem ewentualnego wpływu Bałtów - natomiast należałoby podobieństwa religijnego szukać w kręgu scytyjsko - sarmackim i ugrofińskim. A jeśli prawda jest po stronie zwolenników teorii środkowo - azjatyckiej, to religia ta musiałaby znajdować się w zasięgu przemożnych oddziaływań irańskich i ałtajskich. Niepewne są też dane dostarczone przez skąpe źródła historyczne (np. wśród nazw bóstw wymienionych w staroruskiejkronice Nestora Perun może być kalką nordyckiego Thora, lub bałtyjskiego Perkunasa, Chors i Simargł to imiona irańskie, zaś Mokosz jest boginią ugrofińską).

         Nie udało się też jak dotąd bezspornie wykazać, czy którykolwiek z bogów znanych nam ze źródeł pisanych był czczony przez wszystkich, a nawet przez większość Słowian, a w związku z tym czy kiedykolwiek istniał jakiś ogólnosłowiański panteon.

Co więcej nie ma też pewności ile reliktów przedchrześcijańskich wierzeń obecnych w kulturze ludowej Polaków, Czechów, Słowaków, Serbów, Bułgarów, Rosjan, Białorusinów i Ukraińców ma rdzennie słowiańskie pochodzenie, ponieważ każdy z tych ludów wchłonął tak wiele tradycji i obrzędów zastałych przez siebie pierwotnych mieszkańców tych terenów (np. romanizowanych i zhellenizowanych, oraz nie zhellenizowanych Ilirów i Traków na Bałkanach, ludów stepowych w Kotlinie Karpackiej, w Bułgarii i na stepach Ukrainy, Bałtów i Ugrofinów w strefie leśnej wschodniej Europy), że niezmiernie trudno oddzielić je od pozostałości stricte słowiańskich?

Pomimo tych wszystkich wątpliwości i trudności Autor odważnie podjął się próby przedstawienia i usystematyzowania wiedzy o osobowej treści pogańskich wierzeń religijnych Słowian i uczynił z niej temat książki.

(Z recenzji Wiesława Batora)