Prof. dr hab. Kwiryna Handke, językoznawca, slawistka, varsavianistka z Instytutu Slawistyki PAN zapoczątkowała w Polsce nowy kierunek badań toponomastycznych, jakim jest nazewnictwo miejskie. Ich owocem były m.in. prace: Semantyczne i strukturalne typy nazw ulic Warszawy, (Wrocław 1970), Polskie nazewnictwo miejskie, (Warszawa 1992) czy Słownik nazewnictwa Warszawy, (Warszawa 1998).

Najnowsza monografia Kwiryny Handke, Dzieje Warszawy nazwami pisane, (seria Biblioteka Warszawska, wyd. Muzeum Historyczne m. st. Warszawy, Warszawa 2011, ss. 578) stanowi unikalne studium, w którym po raz pierwszy pomyślano o historycznym obrazie Warszawy związanym z nazwami miejsc i ludzi oraz rozwinięto problematykę związaną z toponimią miasta.

Badaczka ukazała ją jako wytwór wspólnoty, który funkcjonuje w organizmie miejskim w ścisłej więzi ze swoimi twórcami, we wzajemnych relacjach i zależnościach. Toponimia miejska odnosi się bowiem do zbioru nazw wyodrębniającego się z klasy nazw własnych i jako odrębny system jest układem skoordynowanych wewnętrznie elementów, ma ukształtowaną i w zasadzie zamkniętą klasę reguł, ale otwarty inwentarz leksykalny. Ten zbiór znaków werbalnych kształtuje mapę społecznej i narodowej pamięci. 

Autorka prześledziła całą historię nazewnictwa - na tle i w związku z dziejami miasta - od jego początków do czasów współczesnych. Celowo wyraźniej zaakcentowała - na ogół mniej znaną - przeszłość nazewnictwa. Pozwoliło to uwypuklić procesy jego tworzenia, przekształcania i zanikania, a także umożliwiło wyjaśnienie nazw niezrozumiałych we współczesnym odbiorze i pozwoliło wydobyć z całego licznego zbioru nazw to, co zapomniane stanowiło wkład poprzednich pokoleń do wspólnego dorobku kultury. Szeroki kontekst historyczny dotyczący nazewniczych archetypów pozwolił badaczce wskazać podstawowe struktury nazw, relacje zachodzące między ich podstawowymi członami oraz ująć ważniejsze właściwości toponimii miejskiej z jej zmianami rozwojowymi.

Spotkanie z Autorką na promocji książki

            Kwiryna Handke nie ograniczyła się w swojej pracy jedynie do ukazania przemian zachodzących w nazewnictwie miejskim Warszawy, ale dokonała klasyfikacji typów nazw ulic, wskazała na genezę wybranych nazw ulic i placów, posiadłości, miejscowości leżących w obszarze Warszawy, obiektów topograficznych czy miejsc „oswojonych", którymi są nazwy hoteli, lokali, kin, sklepów czy targowisk. Niezwykle cennym uzupełnieniem monografii są trzy aneksy:

- Nazwy pospolite obiektów (naturalnych i stworzonych przez człowieka) na obszarze Warszawy

- Warszawskie kalendarium według „Kronik" Bolesława Prusa i prasy codziennej z lat 1874 - 1910

- Nazwy własne w języku warszawiaków w dawnych przysłowiach i porzekadłach związanych z obszarem Warszawy (na podstawie: Bronisława Wieczorkiewicza „Gwara warszawska dawniej i dziś" oraz Samuela Adalberga „Księga przysłów polskich".

Tak pomyślana konstrukcja monografii wzbogaca dotychczasową wiedzę nie tylko o zajmowanej przestrzeni, lecz także rzuca dodatkowe światło na genezę, zasięg i dzieje szeregu nazw, stanowi przy tym cenny wkład w rozwój badań toponomastycznych w Polsce.